Op 11 november herdenken we de wapenstilstand die in 1918 een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog. Na vier jaar ongezien bloedvergieten klonk overal dezelfde wens: "Nooit meer oorlog".
Amper twintig jaar later stond Europa opnieuw in brand. Stilaan verlaten ons ook de laatste getuigen van de Tweede Wereldoorlog. We moeten hun verhalen blijven vertellen, om ons eraan te herinneren hoe snel een samenleving kan ontsporen en hoe kostbaar vrijheid en democratie zijn.
Twee namen, twee levens
Sinds 20 oktober 2026 liggen aan de voordeur van het molenaarshuis twee struikelstenen. Ze dragen de namen van Mia en Jan Cuppens, zus en broer, die op het einde van de Tweede Wereldoorlog weggevoerd werden van hun thuis aan de Volmolen. Twee kleine gedenkstenen die een groot verhaal vertellen. Over moed en verzet, vervolging en verlies.
De struikelstenen zijn een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Met deze kleine messing gedenkstenen wil hij slachtoffers van het naziregime opnieuw een naam en een plaats geven in het straatbeeld. Ze laten voorbijgangers symbolisch struikelen over hun geschiedenis. Wie de namen wil lezen, moet even stilstaan en het hoofd buigen.
Landschap met duister kantje
Onze vredig kabbelende beek, de fluisterende bossen en de uitnodigende paden ... duizenden trekken te voet, te fiets of te paard door het Oeterdal en Bergerven. Het is nog moeilijk voor te stellen dat ook hier, in onze rustgevende natuur, de oorlog zo diep ingreep in het leven van de bewoners.
Toch waren het deze wegen, deze bossen en dit landschap waarin Mia en Jan Cuppens opgroeiden. Waar ze hun steentje bijdroegen aan de weerstand tegen de bezetter. En waar hun leven een dramatische wending nam, 30 jaar na het uitbreken van de Grote Oorlog – de belofte van "Nooit meer oorlog" klonk nog na ...
Een noodlottige augustusdag
Mia Cuppens werd op 14 december 1920 geboren in Opoeteren. Haar jongere broer Jan zag op 26 mei 1927 het levenslicht. Ze raakten beiden betrokken bij het verzet. Mia was al enkele jaren actief. Jan hielp mee als koerier. Hij bracht brieven over tussen verzetsleden, onder leiding van Pieter Jan Geebelen uit Opoeteren. Die verklaarde na de oorlog dat Jan vanwege zijn jonge leeftijd geen grotere opdrachten kreeg. Hij was nog maar zeventien jaar oud.
In Bergerven bood de verzetsbeweging onder andere steun aan ondergedoken (dwang)arbeidweigeraars en ontsnapte Russische en Oekraïense krijgsgevangenen. Alles gebeurde in de grootste geheimhouding: "Over de activiteit van mijn broer in de weerstand kan ik u weinig inlichtingen geven, daar er alles zo geheimzinnig toeging," getuigde Mia in 1950 tijdens het naoorlogse administratieve onderzoek door de Rijkswacht.
Op 16 augustus 1944, rond zes uur 's morgens, sloeg het noodlot toe. Bij een grootschalige arrestatieactie werden verschillende inwoners van Opoeteren en Neeroeteren opgepakt, onder wie Mia en Jan. Ze werden geboeid meegenomen naar het huis van de familie Vossen, die in de Bergerstraat, in het verlengde van de Volmolenstraat woonde. Terwijl ze geboeid naast de weg lagen, samen met andere gevangenen, zagen ze hoe ook vader Vossen, een zoon en een dochter (Lieske) met geweld naar buiten werden gehaald. Lieske Vossen vertelde later dat ze vervolgens met de bus naar de gevangenis van Maaseik gingen.
Vader Cuppens zette doodongerust de achtervolging in met paard en kar, in de ijdele hoop dat hij zijn kinderen na ondervraging terug mee naar huis kon nemen. Elk ouderhart slaat een slag over bij het zich voorstellen van deze nachtmerrie.
Na meerdere dagen gevangenschap in Maaseik en Hasselt scheidden de wegen van broer en zus. Mia werd gedeporteerd naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Jan kwam via het beruchte doorgangskamp Breendonk uiteindelijk in Neuengamme terecht.
Jan kwam nooit meer thuis
In het concentratiekamp Neuengamme, bij Hamburg, leefden gevangenen onder mensonterende omstandigheden. Dwangarbeid, honger, ziekte en uitputting eisten er talloze levens.
Op 7 maart 1945 overleed Jan Cuppens, nummer 44.587, in Neuengamme. Enkele maanden later zou hij achttien worden. Zogezegd aan een darmontsteking. Maar niemand weet wat er echt gebeurd is of wat de precieze omstandigheden waren. Alles doet vermoeden dat de doodsoorzaken in officiële Duitse documenten gefabriceerd zijn. En getuigen zijn er niet meer.
Nog geen twee maanden later capituleerde Duitsland en kwam er een einde aan de oorlog in Europa. Jan zou de bevrijding niet meer meemaken.
De onzekerheid over zijn lot moet ondraaglijk geweest zijn voor het gezin: “Sinds de aanhouding van mijn zoon Joannes hebben wij maar één bericht ontvangen en dat is dat van zijn dood geweest,” verklaart vader Cuppens in 1950 tijdens het naoorlogse onderzoek.
Mia keerde terug
Ook Mia doorstond verschrikkelijke beproevingen. Na haar deportatie naar Ravensbrück in september 1944 werd ze geregistreerd onder nummer 62724. Later werd ze overgebracht naar Oberspree bij Berlijn, waar ze dwangarbeid verrichtte voor de Duitse oorlogsindustrie. Samen met Lieske Vossen overleefde ze de ontberingen van de concentratiekampen en de chaotische laatste oorlogsweken, toen ook de beruchte dodenmarsen plaatsvonden: de SS'ers dreven de gevangenen weg van de oprukkende geallieerde legers. Ze moesten honderden kilometers lopen, in de regen en de kou, zonder goede kleding, schoenen, water, voedsel of onderdak.
Lieske Vossen getuigt: “10 dagen lang, niks te eten, niks te drinken. Enkel de dauw van de bladeren kon je 's morgens aflikken. Klavers uit de wei werden gegeten.” En over hun ontsnapping: "We kwamen bij een open plek waar een kuil was. Hier hebben we ons ingelegd en ons bedekt met takken en bladeren om niet gevonden te worden.”
Na de bevrijding maakten Mia en Lieske samen de lange terugreis naar huis. Onderweg vernamen ze van een voormalige gevangene uit Neuengamme dat Jan Cuppens overleden was. Ook Lieskes vader en broer hadden het kamp niet overleefd.
In mei 1945 kwamen de vrouwen met de trein via Ath terug in Hasselt. Ze namen de tram naar Waterschei, waar ze twee mannen uit Neeroeteren ontmoetten die hen in hun vrachtwagen meenamen naar Opoeteren. “Ik ben dan samen met Mia te voet tot aan de Volmolen gewandeld", vertelt Lieske. "Hier woonde Mia.”
Mia was thuis en nam haar werk als naaister weer op. Haar werkkamer bevond zich in wat later mama haar slaapkamer werd. Ze leefde nog bijna zestig jaar en overleed in mei 2004.
Herinneringen voor de toekomst
Meer dan tachtig jaar na die dramatische gebeurtenissen liggen hun namen nu opnieuw naast elkaar, in twee kleine messing stenen aan het molenaarshuis.
De struikelstenen brengen hun verhaal terug naar de plaats waar het zich afspeelde. Ze herinneren ons eraan dat oorlog niet alleen een kwestie is van legers, veldslagen en grote politieke beslissingen. Oorlog dringt binnen in huizen en gezinnen. Hij bepaalt het lot van gewone mensen, generaties lang. En toch zijn oorlog en geweld nog altijd heer en meester in de wereld.
Duizenden mensen komen hier langs, op zoek naar de gelijkmoedigheid van de natuur. Ze nemen foto's van de idyllische watermolen, van de treurwilg die zich over de heldere beek buigt ... en dan zal hun blik misschien een bijzondere weerkaatsing van de zon opmerken: twee kleine blinkende stenen die uitnodigen om even stil te staan.
Bij Mia en Jan. Bij de velen die strijden voor een ideaal. Bij hun moed en hun lot. En bij de vrijheid die voor ons vanzelfsprekend lijkt, tot ze dat plots niet meer is.
Altijd welkom,
Lieve Vandersteegen,
Uw gastvrouw
P.S. Aan onze voordeur ligt dus een deel van het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld: er liggen meer dan honderdduizend struikelstenen in wel 30 Europese landen. En de kunstenaar kwam er persoonlijk twee bij ons plaatsen.

Bronnen (zus Cat'rina heeft een en ander uitgezocht)
- Archief Oorlogsslachtoffers – Dossier Dienst Documentatie en opzoekingen op naam van Mia en Jan Cuppens (refs AOS-AVG-d029505 en AOS-AVG-d061719).
- Algemeen Rijksarchief – Dossiers om de nationale erkentelijkheid voor het statuut Politieke gevangene op naam van Mia en Jan Cuppens (refs AOS-AVG-PP 19069/3632 en AOS-AVG-PPAD 26636/7189).
- Lieske Vossen, getuigenis in Det weit ich nog good – Ooggetuigen Neeroeteren 1940–1945, opgetekend door Ronny Witting en Arno Segers. Zie ook Lieske Vossen haar verhaal op Wotra.
- Heemkundige Kring Wotra – Eerste Stolpersteine in Maaseik, Neeroeteren en Opoeteren (20 oktober 2026).
B&B Volmolen | Contact | Vakantieverblijf B&B Volmolen | Opoeteren - MaaseikContacteer ons voor meer informatie in verband met B&B Volmolen in Maaseik. |

