Mèt Sint-Tiënis een oor crië

Een van de gezegdes die mama ons leerde. Het betekent: met Sint-Antonius nauwelijks een uur, met (Maria) Lichtmis twee. En het gaat natuurlijk over het lengen van de dagen: een uur op 17 januari en twee op 2 februari.

In tegenstelling tot boekenkennis gaat volkswijsheid over van generatie op generatie. We krijgen ze van onze ouders en grootouders, van boerenmensen die leefden met de seizoenen en er woorden aan gaven.

Overgeleverde spreekwoorden dragen meer in zich dan op het eerste gezicht lijkt. Ze zijn slim, maken nieuwsgierig en verwonderen. En we zijn er dankbaar voor. Nu is het onze beurt om ze in stand te houden en door te geven.

Sint-Tiënis, van hier

Wie is die sint die hier een bijna boerse naam krijgt? Gaat het over dezelfde Antonius als die van de verloren voorwerpen die bijna iedereen kent? Nee. Dat is die van Padua, die is wel duizend jaar jonger dan de onze.

We hebben het over Sint-Antonius van Egypte, of Antonius de Grote, de eerste kloosterabt, wiens feestdag op 17 januari valt (zijn sterfdag in 356) en in de boerenkempen al eeuwenlang geëerd wordt met religieuze en dartele feestelijkheden. Nu nog vinden hier die volkse rituelen plaats die sinds 2023 erkend zijn als immaterieel cultureel erfgoed.

De volgelingen van Antonius (de Antonieten) verzorgden in de middeleeuwen zieken. Om hun werk te financieren, mochten hun varkens vrij op straat lopen om zich te voeden. Om ze te onderscheiden van gewone varkens, droegen ze een belletje, dat ook tot de vaste attributen van deze landelijke heilige is gaan behoren

Boerenkermis

Antonius is de beschermer van het vee, van landbouwers en van alles wat moet groeien en standhouden. Het varkentje dat hem vaak vergezelt, staat voor overvloed maar ook voor zorg en waakzaamheid

Hij krijgt een feest midden in de winter, om het leven vast te houden en tegelijk vooruit te kijken. Dat uit zich in bijzondere vieringen waarbij boeren iets van hun opbrengst "offeren" in de kerk om bescherming af te smeken voor hun vee. Het gaat dan dikwijls om (een deel van) een varken...

De komende dagen zien we in de omliggende dorpen dus dieren- en tractorzegeningen, vrolijke markten en vermakelijke veilingen van allerlei producten van het land, de offers. De opbrengst gaat steevast naar een goed doel. En er is lekker eten natuurlijk: boekweitkoek met spek, ook wel de biefstuk van de armen genoemd, of krubus met appelmoes, puuten-en-uure, zwart bruud mèt heikieës...*

Nog crië, maar toch al begonnen

En ja: met Sint-Tiënis is het licht er nog maar "crië". Nauwelijks. Maar wie goed oplet merkt: het is begonnen. Dat weet de boer als geen ander. De dagen lengen. De lente komt, dat staat vast.

En wie bij ons verblijft, ziet het ook. Hoe het licht ’s avonds net iets langer blijft hangen tussen de bomen. Hoe de dag zich nog schoorvoetend uitrekt.

Nog crië.
Maar begonnen.
Kom maar kijken.

Altijd welkom,
Lieve Vandersteegen
Uw gastvrouw

*Nieuwsgierig wat dat allemaal is? Kom eens bij ons logeren, dan hebben we het erover...

Wat hebben we genoten van het wondere winterlandschap. Ook al zijn de dagen nog kort, het blijft heerlijk wandelen rond Vakantieverblijf Volmolen, waar het molenaarshuis ’s avonds sfeervol oplicht. (Foto's: Studio Leyssen Photograph)